www.glbtq.com

اولن هوکر روانشناس امریکایی است که معروف ترین مقاله اش، «انطباق همجنسگرای آشکار مردانه» (1957) نام دارد؛ وی آزمون های روانشناختی ای را تنظیم کرد که همجنسگرایان و دگرجنسگرایان را گروه بندی می کند و بر اساس این آزمون هاست که کارشناسان اجازه می یابند افراد همجنسگرا را مشخص کنند. او خود همجنسگرا نبود، اما مطالعات پیشگامانه وی درباره همجنسگرایی مردان در دهه های 1950 و 1960، الگوی «بیماری» همجنسگرایی را به چالش کشید و سپس راه را برای جنبش حقوق همجنسگرایی مدرن هموار کرد. او به خاطر دانش پژوهی و دفاع مستقلانه، قهرمان اجتماع دگرباشان است.

وقتی در UCLA تدریس می کرد با چند تن از همجنسگرایان دوست شد، و آنها وی و شوهرش را با دیگر مردان همجنسگرا آشنا کردند. آن مردان همجنسگرا دارای مشاغل متنوع و سرگذشت های گوناگون بودند از قبیل استاد دانشگاه، نویسنده، مهندس، هنرمند، فروشنده، و مشاغل دیگر.

سام فرام، یکی از این همین همجنسگرایان و از دانشجویان هوکر بود و درباره جمعیت غیربالینی همجنسگرایان تحقیق می کرد. او موضوع تحقیق خود را با هوکر در میان گذاشت. فرام به هوکر گفت: «این رسالت علمی توست که مردمی نظیر من را مطالعه کنی، همجنسگرایانی را مطالعه کنی که کارکرد اجتماعی شان را خیلی خوب انجام می دهند و نیاز به مراجعه به روانپزشک ندارند.» کریستوفر ایشرود، نویسنده مشهور همجنسگرا، که همسایه ی هوکر بود نیز وی را در این زمینه تشویق کرد و با اجتماع مردان همجنسگرای لوس انجلس آشنای اش کرد.

هوکر پیشنهاد دوستش را پذیرفت و علاقمند شد که همجنسگرایانی که در زمینه ی شغلی موفق بودند را مطالعه کند. او در 1954 یارانه ای از طرف مؤسسه ملی بهداشت روانی دریافت کرد تا این مطالعات را به انجام برساند؛ نتیجه ی این بررسی در 1957 منتشر شد.

این مطالعه، که پژوهشی تجربی درباره مردان همجنسگرای غیربالینی است، اولین مطالعه در نوع خودش بود. این مطالعه، هم تشخیص های اختلالات تنظیمی در افراد همجنسگرا را به پرسش می گیرد و هم عینیت عالمان اجتماعی را.

دوستان هوکر جرأت کردند و آزمون های روانشناختی استاندارد وی را انجام دادند تا مشخص شود که آیا تفکر مرسوم درباره فساد و تباهی همجنسگرایی درست است یا نه. هوکر سه آزمون را با هم به کار گرفت که آزمون لکه های جوهر «رورشاخ» هم در بین آنها بود؛ هوکر این آزمون ها را برای افراد هر دو گروه همجنسگرا و دگرجنسگرا به کار بست، و این دو گروه از نظر میزان هوش و سن و دیگر عوامل دسته بندی نشده بودند. این آزمون ها از طرف انجمن استادان بهداشت پزشکی و روانی پذیرفته شد. احتمالا افراد همجنسگرا به خاطر آسیب هایی که گمان می شد دارند باید تفاوتی را نشان می دادند.

هوکر، نتایج پژوهشش را به سه کارشناس برجسته تحویل داد و از آنها خواست که از روی نتایج آزمون ها، تشخیص دهد کدام یک از این شصت نفر دارای اختلال روانپزشکی است. هوکر همچنین از آن سه کارشناس خواست که مشخص کنند کدام افراد همجنسگرا هستند؛ هیچ چیزی روی پرونده ها اعلام نمی کرد که چه کسی این آزمون را پر کرده است و انگیزه نهانی این پژوهش نیز به این سه کارشناس گفته نشد. این سه کارشناس نتیجه گرفتند که مردان همجنسگرا در سازگاریافتگی و تنظیم شدگی، هیچ کم نداشتند و گاه نیز بهتر از دیگران هستند. این کارشناسان نتوانستند ثابت کنند که کدام یک از افراد این پژوهش همجنسگرا بوده است.

نتیجه ی این پژوهش باعث شد که فرضیه ای که همجنسگرایان را ضرورتا از نظر روانی دچار اختلال می داند، خطا تلقی کند؛ علاوه بر آن، این پژوهش پیشنهاد کرد که چنین تشخیص هایی از اختلال روانی ممکن است بر پایه واقعیت عینی استوار نباشد، بلکه ممکن است بر اساس کلیشه های کوچه بازاری پا گرفته باشند.

هوکر از پژوهش خویش نتیجه گرفت که الگوهای همجنسگرایی به همان میزان متنوع و پیچیده هستند که الگوهای دگرجنسگرایی. و نباید فرض کرد که می توان همجنسگرایان را از دگرجنسگرایان از نظر میزان انطباق هیجانی و روانشناختی به راحتی تشخیص و تمیز داد.

هوکر در مقاله خویش (1957) در نتیجه گیری از یافته های تحقیقش می نویسد: «آنچه که پذیرفتنش دشوار است این است که برخی همجنسگرایان ممکن است افرادی خیلی عادی باشند، که نه تنها در الگوهای جنسی، در الگوهای دیگر نیز از افراد عادی ای که دگرجنسگرا هستند قابل تشخیص و تمیز نباشند. یا – و من نمی دانم آیا پذیرفتنش سخت است یا نه که – برخی از همجنسگرایان ممکن است افراد کاملا والایی باشند؛ نه فقط عاری از آسیب روانی باشند بلکه در سطح بالایی نیز کارکرد داشته باشند.»

نتیجه این پژوهش و پژوهش های متعاقب هوکر بسیار مجادله آمیز و چالش برانگیز بود، بخصوص برای روانپزشکانی که به طور عمده در نظریه های بیماری همجنسگرایی کار و تحقیق می کنند. روانکاوان فرویدی ای نظیر ایروینگ بیبر و چارلز ساکرایدز به نتیجه گیری های هوکر حمله ور شدند به این خاطر که کار هوکر اعتبار روانکاوان را زیر سئوال برده است.

اما نظریه ی هوکر برنده شد و سرانجام دیدگاه علمی اش پذیرفته شد. اهمیت نهایی این مجموعه پژوهش ها این است که توانست جلوی هر کوششی را بگیرد که می خواهد در علوم عینی اجتماعی افراد همجنسگرا را بیمار و آسیب زده ببیند.
اولن هوکر در دوم سپتامبر 1907 به دنیا آمد و در 18 نوامبر 1996 از دنیا رفت. در دانشگاه کلورادو درس خواند. یکی از 11 زنی بود که به دوره دکترای روانشناسی دانشگاه جان هاپکینز وارد شد و در سال 1932 دکترایش را گرفت. در اوایل کار خود، زیاد به روانشناسی همجنسگرایان علاقمند نبود. اما پس از یک سال تدریس در کالج زنان ماریلند، به بیماری سل دچار شد و یک سال در آسایشگاه آریزونا بستری گشت و پس از آن در 1937 با بورسیه به اروپا رفت و در مؤسسه روان درمانی برلین ثبت نام کرد. در آنجا بود که به پژوهش در هیستری جمعی که از بازگشت ظفرمندانه ی هیتلر به برلین پس از Anschluss (دموکرات سوسیالیسم اتریشی) ناشی شده بود پرداخت و زمینه ی کارهای بعدی وی در ارتباط با رمان درمانی و همجنسگرایان ایجاد شد.هوکر در طول دهه 1942 در UCLA آموزگار بود. یکی از صمیمی ترین دانش جویانش، سام فرام، او را با خرده فرهنگ همجنسگرایان آن زمان آشنا کرد. به رغم شرایط اجتماعی و اخلاقی و علمی دوره ی پس از جنگ، هوکر روز به روز بیشتر پی برد که غالب مردان همجنسگرا از نظر اجتماعی سازگاریافته و هماهنگ هستند و این را می تواند با آزمون های علمی ثابت کند. هوکر تا دو دهه بعد به کرسی استادی کامل دست یافته بود. کارهای هوکر در دهه 1960 طیف وسیعی از خوانندگان را به خود جلب کرد، و جنبش حقوق همجنسگرایان، مباحثی که وی مطرح می کرد را مورد استفاده قرار داد و از آن سود جست. هوکر در 1961 برای سخنرانی به اروپا دعوت شد و در 1967، مدیر مؤسسه ملی بهداشت روانی (NIMH) از وی خواست تا گزارشی درباره کارهایی ارائه دهد که این مؤسسه باید در برخورد با مردان همجنسگرا انجام دهد. انتخاب ریچارد نیکسون (سی و هفتمین رئیس جمهور امریکا) در 1969، چاپ این گزارش را به تأخیر انداخت و به ناچار بدون حق تألیف در 1970 اینور و آنور منتشر شد. این گزارش موجب جرم زدایی از همجنسگرایی شد و توشه حقوق برابر برای مردم همجنسگرا و دگرجنسگرا را به همراه داشت. جوانه جنبش حقوق همجنسگرایی با این گزارش سریع تر رشد کرد.هوکر در 63 سالگی از پژوهش دست کشید تا به بیماران خصوصی، که بیشتر همجنسگرایان بودند رسیدگی کند.اگرچه از 1954، هوکر داده هایی درباره ی دوستان همجنسگرای خویش جمع آوری کرده بود، اما احساس می کرد که این داده ها ارزش علمی اندکی دارد؛ پس به جمع آوری علمی داده ها مبادرت ورزید. او دو گروه از مردان را انتخاب کرد: گروه اول منحصرا همجنسگرا بودند و گروه دوم منحصرا دگرجنسگرا. او با انجمن متاچین تماس گرفت تا مردان همجنسگرا را پیدا کند. همین مشکل را در یافتن مردان دگرجنسگرا نیز داشت. هوکر، خانه اش را محل مصاحبه ها ساخته بود تا ناشناس بودن افراد مصاحبه شونده حفظ شود.برای پژوهش های خود از سه آزمون متفاوت روانشاختی استفاده کرد: TAT (حدس زدن آخر داستان از روی عکس ها)، آزمون داستان پردازی از روی عکس (MAPS)، و آزمون لکه های جوهر رورشاخ.هوکر، پس از یک سال کار و تلاش، گروهی مشتمل بر سه کارشناس ارزیاب و 60 پرونده ی بی نشان روانشناختی ارائه داد. او تصمیم گرفت که تفسیر این نتایج را به دیگران واگذار کند تا از تعصبات و پیش داوری ها اجتناب کرده باشد.اول از همه با برونو کلوپفر تماس گرفت که کارشناس رورشاخ بود. هوکر می خواست ببیند کلوپفر می تواند جهتگیری جنسی افراد را از روی نتایج آزمون های پژوهش وی تشخیص دهد یا نه. و کلوپفر نتوانست.بعدا، ادوین شنیدمن، خالق آزمون MAPS، این 60 پرونده را تجزیه و تحلیل کرد. شش ماه طول کشید تا مشخص شود که هر دو گروه میزان بالایی از شباهت را در آرایش روانشناختی شان نشان می دهند.سومین کارشناس، دکتر مورتیمر مایر که مطمئن بود می تواند، به رغم تحلیل های دو کارشناس دیگر، دو گروه را از یکدیگر بازشناسد.

اما ارزیاب سوم نیز اعلام کرد که هیچ تفاوتی بین اعضای دو گروه نیست.

هوکر نتایج پژوهش اش را در مقاله ای در انجمن روانشناسی امریکا به چاپ رساند. او نخستین عالم علوم اجتماعی ای بود که درباره اجتماع همجنسگرایان پژوهش کرد و نوشت.

مطالعات وی منجر به تغییراتی در نگرش و توجه انجمن روانشناسی به همجنسگرایی شد و همچنین در تصمیم انجمن روانپزشکی امریکا مبنی بر زدودن همجنسگرایی از فهرست بیماری ها در 1973 تاثیرگذار بود. در کل نیز، پژوهش های هوکر نگرش جامعه را عوض کرد.

پژوهش اولن هوکر و هنجارسازی همجنسگرایی

تالیف توماس لندیس

اولن هوکر از جمله پرنفوذترین چهره هایی است که توانستند مردم آمریکا را متقاعد سازند همجنسگرایی یک «متغییر بهنجار» رفتار جنسی انسانی است. پژوهش وی، «انطباق همجنسگرای آشکار مردانه» (نشریه Projective Techniques، 1957، 21، 18-31)، منابع بسیاری را در خود دارد که نشان می دهد همجنسگرایی بیماری نیست، که نشان می دهد همجنسگرایان به اندازه دگرجنسگرایان از اختلالات روانی عاری هستند.

چنین تأکیداتی نه تنها راهشان را به متون روانشناسی استاندارد باز کرده اند بلکه اساسی علمی برای تصمیم گیری ها در مواردی فراهم می آورد که به قانون لواط و ممنوعیت اشتغال همجنسگرایان در بخش های مشخص دولتی (مثل مدارس، پلیس و وزارتخانه ها) مربوط است. بعلاوه، وقتی انجمن روانپزشکی امریکا در 1973 مباحثی درباره همجنسگرایی مطرح می کند، افرادی که می خواستند همجنسگرایی را از فهرست اخلالات روانی حذف کنند آثار اولن هوکر را همچون سند و مدرک به کار می بردند.

تحقیق هوکر، از نظر ناظرین و فعالان، به این مباحث پایان داد که آیا همجنسگرایی در رابطه با افراد دیگر و در جامعه، ناهنجار است یا نه. امروزه بسیاری از امریکایی ها این نظر را پذیرفته اند که همجنسگرایی «هنجار» و «سالم» است، بی آنکه بدانند این نظر به مقدار زیادی از یک تحقیق علمی نشات گرفته است.

اما به رغم سر و صدای زیادی که درباره تحقیق هوکر بر پا شد، چند نکته وجود دارد که از زیر دست طرفداران و مشوقین هوکر در رفته است:

1. اولن هوکر، در گزارش اش (1957)، برای سنجش پایایی همجنسگرایان، از روش نمونه گیری تصادفی استفاده نکرده است، بلکه به فعالان همجنسگرا اجازه داد تا همجنسگرایانی را دعوت به همکاری کنند که تز هوکر را بازنمایی می کنند و نه یک نوع آسیب و بیماری را. افرادی که اهداف تز را در خود نداشتند از نمونه های نهایی حذف شدند.

2. گزارش منتشرشده هوکر درباره نحوه انتخاب آزمودنی های دگرجنسگرا، با جزئیات مطرح نشده است.

3. شش تا از آزمودنی های تحقیق هوکر، یعنی سه تا از هر دو گروه، در نوجوانی هم رفتار همجنسگرایانه داشته اند و هم رفتار دگرجنسگرایانه.

4. هوکر، در محاسبه ریاضی چندین خطا مرتکب شده که صلاحیت و دقت وی را پایین می آورد.

5. هوکر نکوشید که ثابت کند همجنسگرایان به هر صورت هنجار هستند، و تحقیق وی نیز از این ایده حمایت نمی کرد که گروه همجنسگرایان همانند گروه دگرجنسگرایان پایا و ثابت هستند.

6. هوکر نسبتا در آزمون رورشاخ بی تجربه بود، و این بی تجربگی منجر به اشتباهاتی در مدیریت و ارزیابی آزمون رورشاخ شد.

7. در مورد آزمون TAT (آزمون ادراک موضوعی) و آزمون داستان پردازی از روی عکس (MAPS) – که از آزمودنی ها می خواهد تا روایتی داستانی از عکس های نمایش داده شده به دست دهند – همجنسگرایان نمی توانستند در گزارش های خیالی شان، خود را از فانتزی های همجنسگرایانه بازدارند. به همین خاطر، هوکر ماهیت تحقیق را عوض کرد و از داوران نخواست که آزمون های TAT و MAPS را برای مشخص کردن جهتگیری جنسی هر 60 آزمودنی به کار بندند، تا تفاوت ها از این روایت ها بر ملا نشود.

برای اینکه ماهیت بحث بر سر تحقیق هوکر را کاملا متوجه شویم، بررسی تاریخچه آن کمک کننده است.

تحقیق درباره همجنسگرایان در مسیر رشد منطقی حرفه اولن هوکر به عنوان یک روانشناس نبود و نه حتی در مسیر رشد منطقی یک کنجکاو علمی بی طرف. صرف نظر از این، هوکر تحقیق را کرد تا ثابت کند که همجنسگرایان می توانند مانند دیگر انسان ها کارکرد و رفتار هنجار داشته باشند. همانطور که خودش می گوید «فرضیه های من چگونه می توانست چیز دیگری باشد؟ من این مردان را دیده بودم و هیچ بیماری روانی ای در رفتار آنها مشاهده نکرده بودم.» (1)

«این مردان» همان دوستانی بودند که هوکر در اجتماع همجنسگرایان لوس انجلس داشت – یکی از آنها، سام فرام، هوکر را متقاعد می سازد تا این تحقیق را انجام دهد. فرام به هوکر گفته بود «ما حالا می خواهیم بگذاریم تو ما را همانجور که هستیم ببینی» (2) به رغم این واقعیت که هوکر در حوزه رفتار انسانی، تجربه بالینی نداشت، او تحقیقش را انجام داد، و به همراه گزارش کینسی، تبدیل به اسحله ای درجه یک شد در دستان جنبش حقوق همجنسگرایان.

مهم است که نحوه برنامه زیری و انجام تحقیق هوکر را با دقت بررسی کنیم، تحقیقی که بودجه اش را موسسه ملی بهداشت روانی دولت فدرال تقبل کرده بود. اعضای ناظران نتوانستند گزارش هوکر را بادقت بخوانند و روش و یافته های وی را تعمدانه تحریف کردند تا به اهداف آنها نزدیک شود. حالا به این می نگریم که هوکر چگونه تحقیق کرد و چه یافت.

کتابشناسی هوکر

• Evelyn Hooker, «The adjustment of the male overt homosexual», Journal of projective techniques, XXI 1957, pp. 18-31.
• Evelyn Hooker, «The homosexual community». Proceedings of the XIV International congress of applied psychology, Munksgaard, Copenhagen 1961.
• Evelyn Hooker, «Homosexuality: Summary of studies». In E. M. Duvall & S. M. Duvall (curr.), Sex ways in fact and faith, Association Press, New York 1961.
• Evelyn Hooker, «Male homosexual life styles and venereal disease». In: Proceedings of the World forum on syphilis and other treponematoses (Public Health Service Publication No. 997), U.S. Government Printing Office, Washington, DC 1962.
• Evelyn Hooker, «Male homosexuality». In: N. L. Farberow (cur.), Taboo topics, Atherton, New York 1963, pp. 44-55.
• Evelyn Hooker, «An empirical study of some relations between sexual patterns and gender identity in male homosexuals». In J. Money (cur.), Sex research: new development, Holt, Rinehart & Winston, New York 1965, pp. 24-52.
• Evelyn Hooker, «Male homosexuals and their worlds». In: Judd Marmor (cur.), Sexual inversion: the multiple roots of homosexuality, Basic Books, New York 1965, pp. 83-107). Traduzione italiana in: Judd Marmor, Inversione sessuale.
• Evelyn Hooker, «Homosexuality». In: The international encyclopedia of the social sciences, MacMillan and Free Press, New York 1968.
• Evelyn Hooker, «Parental relations and male homosexuality in patient and non-patient samples», Journal of consulting and clinical psychology, XXXIII 1969, pp. 140-142.